De kwaliteit van de openbare ruimte krijgt in Deventer veel aandacht van inwoners en bestuur. Dat is logisch, want de staat van de openbare ruimte heeft invloed op hoe mensen deze ruimte gebruiken en beleven. Ook heeft dit invloed op gedrag en op het gevoel van veiligheid van gebruikers en bewoners. De beleving van inwoners wordt eens per twee jaar onderzocht met de leefbaarheidsmonitor. In dit onderzoek staat ook een indicator voor verloedering van de fysieke ruimte. Die indicator hangt direct samen met de staat van het onderhoud. In de programmabegroting hebben wij verschillende maatschappelijke effecten benoemd. Een deel daarvan gaat ook over hoe inwoners de openbare ruimte beleven.

Het basisniveau voor onderhoud is de minimale kwaliteit die wij als gemeente aan inwoners willen bieden. Waar dat kan, gebruiken we de beeldmeetlatten van CROW. Dat is een landelijke manier om kwaliteit te beoordelen. De kwaliteitsniveaus lopen van zeer hoog (A+) tot zeer laag (D). Deventer bepaalt de basiskwaliteit aan de hand van vier criteria: minimale technische of wettelijke eisen, het voorkomen van kapitaalvernietiging, leefbaarheid en functionaliteit.

De basiskwaliteit staat in het Uitvoeringsprogramma visie Leefomgeving (2016). Om deze basiskwaliteit te halen, gebruiken we verschillende middelen. De belangrijkste zijn calamiteitenonderhoud, regulier verzorgend onderhoud, klein onderhoud en groot onderhoud. Het groot onderhoud staat in het Meerjarig Onderhoudsprogramma (MJOP), dat periodiek wordt vastgesteld. Ondanks al deze onderhoudswerkzaamheden bereiken sommige objecten uiteindelijk het einde van hun levensduur. Deze kapitaalgoederen moeten dan worden vervangen. De samenleving kan een plus toevoegen aan de basiskwaliteit, bijvoorbeeld door participatief onderhoud. Ook kan de gemeente extra eenmalig budget beschikbaar stellen.

Nota Kapitaalgoederen (NKG)

In 2023 is de Nota Kapitaalgoederen (NKG) opgesteld. Daarmee brengen we de hele cyclus van onderhoud tot vervanging technisch en financieel beter in beeld. Uit de nota bleek dat de onderhouds- en vervangingsopgave groter was dan het beschikbare financiële kader. Vanuit de Perspectiefnota 2026-2029 heeft de raad daarom besloten om de komende jaren structureel extra geld beschikbaar te stellen. Daarmee wordt het verschil tussen de opgave en het beschikbare budget kleiner. Dit is ook verwerkt in deze meerjarenbegroting.

Periodieke bijstelling NKG

De openbare ruimte in Deventer heeft een waarde van ongeveer € 1,6 miljard. Een groot deel daarvan is ooit betaald met eenmalig geld, bijvoorbeeld uit grondexploitaties bij nieuwbouw en subsidies. Er zijn toen geen middelen apart gezet om deze openbare ruimte later te vervangen. Op een bepaald moment bereikt de openbare ruimte, of delen daarvan, het einde van hun levensduur. Dan is vervanging nodig. Dat betekent dat er op dat moment opnieuw middelen  gevonden moeten worden om de vervanging te betalen.
De NKG wordt periodiek bijgewerkt. Zo blijven we volgen of het geld dat is gereserveerd voor onderhoud en vervanging nog past bij de opgave. In 2027 bieden we een bijgewerkte versie van de NKG aan de raad aan.

Areaalaccres

Door nieuwbouw komt er nieuwe openbare ruimte bij. Die ruimte moet ook worden onderhouden. Daardoor wordt het gebied dat wij onderhouden groter. Dit noemen we areaalaccres. Hoeveel geld daarvoor nodig is, bepalen we ieder jaar bij de eerste tussentijdse rapportage. We kijken daarbij naar het aantal nieuw gebouwde woningen. Daarnaast kunnen er bijzondere situaties zijn, de zogenoemde ‘specials’. Daarvoor maken we een aparte onderbouwing. In de meerjarenbegroting houden we standaard rekening met een bepaalde groei van het areaal.

Verkeer en vervoer (taakveld 2.1)

Straten, wegen en pleinen

In 2027 beheert de gemeente ongeveer 5,6 miljoen m² aan straten, wegen en pleinen. De opgave voor vervanging op de middellange termijn is in beeld gebracht in de Nota Kapitaalgoederen (NKG). In 2026 is een nieuw MJJOP-MIND voor de komende jaren vastgesteld. De planning is erop gericht om onderhoud en beschikbare financiële middelen zo goed mogelijk af te stemmen op ontwikkelingen in de infrastructuur. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om herstructurering en aanpassingen aan de hoofdwegenstructuur. Een voorbeeld is het groot onderhoud in het Oranjekwartier, dat aansluit bij de woningbouwontwikkeling in deze buurt.
Het hele jaar werken we aan het voorkomen van onveilige situaties. Dat doen we door calamiteitenonderhoud uit te voeren. Vaak gebeurt dit naar aanleiding van meldingen van inwoners. Ook inspecties en waarnemingen van wijkbeheerders kunnen aanleiding zijn voor dit onderhoud.

Civieltechnische kunstwerken

In 2026 zijn alle civieltechnische kunstwerken opnieuw in kaart gebracht. Ook is gekeken welk onderhoud en welke vervanging nodig zijn. De uitkomsten gebruiken we om de Nota Kapitaalgoederen (NKG) te herijken. In 2027 brengen we een nieuw meerjarig onderhoudsbestek op de markt.

Openbare verlichting

Het klein en verzorgend onderhoud aan de openbare verlichting is opgenomen in een meerjarig onderhoudsbestek. Dit bestek wordt eens per vier jaar opnieuw op de markt gebracht. In 2024 is een nieuwe onderhoudspartij gecontracteerd. In het bestek staat dat minimaal 98% van de verlichting in de gemeente altijd moet werken. Het onderhoud vindt ook in 2026 plaats volgens het vastgestelde uitvoeringskader. Elk jaar vervangen we een deel van de openbare verlichting. Dat doen we tegenwoordig altijd met ledverlichting. Inmiddels is bijna 30% van de openbare verlichting ledverlichting. In 2026 wordt een besluit genomen over het mogelijk versneld verduurzamen van
de openbare verlichting.

Verkeer en bereikbaarheid

Na de herijking van de hoofdwegstructuur verwachten we dat de komende jaren opnieuw op verschillende manieren wordt geïnvesteerd in de hoofdwegenstructuur. Via de programmering MJOP-MIND sturen we onder andere op verkeersveiligheid, doorstroming en duurzame mobiliteit. De komende jaren pakken we verschillende VOC-locaties aan (verkeersongevallenconcentratie). Dit zijn plekken waar relatief veel verkeersongevallen gebeuren, bijvoorbeeld op kruisingen en rotondes in het hoofdwegennet. Daarnaast blijven we het fietsnetwerk verbeteren. Daarmee stimuleren we mensen om vaker te kiezen voor de fiets als duurzaam en gezond vervoermiddel. STOMP betekent dat we ontwerpen vanuit de menselijke maat. Ontwerpers kijken daarbij eerst naar Stappen, daarna naar Trappen, Openbaar Vervoer, Mobility as a Service (MaaS) en tot slot naar de particuliere auto. Door STOMP consequent toe te passen, krijgen kwetsbare en actieve verkeersdeelnemers meer ruimte en een duidelijkere plek op straat. Het STOMP-principe is ons uitgangspunt. De verwachting is dat de komende jaren binnen Deventer wegen worden omgevormd van 50 kilometer per uur naar 30 kilometer per uur.

Openbaar groen en (openlucht) recreatie (taakveld 5.7)

Groen, natuur en recreatie

Bij openbaar groen ligt de nadruk op het dagelijks onderhoud. We onderhouden de openbare ruimte volgens de niveaus die zijn vastgesteld in de Visie Leefomgeving. Voor bomen gebruiken we een inspectie- en onderhoudscyclus van drie jaar. Na de inspectie snoeien we bomen als dat nodig is. Het Groenbedrijf voert de werkzaamheden uit. Dat gebeurt binnen de afspraken van de vastgestelde dienstverleningsovereenkomst en de bijbehorende onderhoudsbestekken. Naast het gewone beheer en onderhoud werken we ook aan het groener maken van de gemeente. Dat doen we waar dit technisch en financieel mogelijk is. Dit gebeurt vooral bij nieuwe projecten en ontwikkelingen en bij MJOP-projecten.

Openbare speelgelegenheden

Het kader voor openbare speelgelegenheden is het speelbeleidsplan Spelen, bewegen en ontmoeten (2023). In dit plan staan zes concrete ambities: goede centrale speelplekken op loopafstand, voldoende variatie, inclusiviteit, een omgeving die bewegen stimuleert voor jong en oud, klimaatbestendigheid en participatie. Op basis van dit beleidsplan worden in 2027 verschillende speelplekken aangepakt.

Riolering (taakveld 7.2)

Het beleid voor riolering en waterbeheer staat in het Gemeentelijk Rioleringsprogramma (GRP) 2023-2026. In dit programma staan doelen die ervoor zorgen dat het rioolstelsel goed blijft werken. In 2026 is aan de raad voorgesteld om het GRP met een jaar te verlengen via een addendum. Het GRP is zo opgesteld dat het ook kan dienen als uitvoeringsprogramma onder de Omgevingswet. Voor 2027 zijn er geen signalen dat het onderhoudsniveau anders zal zijn dan in het GRP is vastgelegd. We werken met een jaarplanning. Daarin staan alle onderhoudsmaatregelen die nodig zijn voor de riolering en het afwateringssysteem. Het klein en verzorgend onderhoud aan rioolgemalen, pompputten en bergbezinkbassins staat in meerjarige onderhoudsbestekken. Deze bestekken worden eens per vier jaar opnieuw op de markt gebracht.

Naast het GRP is ook het vastgestelde klimaatadaptatieprogramma belangrijk. Daarin staat dat openbare ruimte die grootschalig wordt aangepakt, in principe zo wordt aangepast dat deze beter bestand is tegen de gevolgen van klimaatverandering. Dit noemen we klimaatadaptief. Een belangrijk deel van de opgave uit het klimaatadaptatieprogramma gaat over het opvangen van veel neerslag. De investeringen die nodig zijn om de openbare ruimte hiervoor aan te passen, worden verrekend via het product riolering en waterhuishouding. Daardoor lopen deze kosten via de rioolheffing. In 2026 is een conceptvoorstel voor aanpassing van de gemeentelijke verordening met de raad besproken. Hierover is nog geen besluit genomen. De besluitvorming wordt verwacht in 2027.

In 2027 en daarna beheren we de riolering en de waterhuishouding zo dat de openbare ruimte goed kan worden onderhouden. Daarbij houden we ons aan de vastgestelde onderhoudskwaliteitsniveaus. De benodigde investeringen plannen we via het MJOP-MIND. De kapitaallasten die uit deze investeringen ontstaan, nemen we op in de exploitatiebegroting. De kosten in de exploitatiebegroting worden volledig betaald uit de rioolheffing.

Op basis van de Nota Kapitaalgoederen is bij de vaststelling van de meerjarenbegroting 2026-2029 structureel meer geld beschikbaar gesteld. Dat gebeurt volgens een ingroeiscenario. Dit betekent dat het beschikbare budget stap voor stap meegroeit met de opgave. Daarbij houden we rekening met de grote vervangingsopgave die eraan komt, de grotere onderhoudsopgave en de noodzaak dat ook de ambtelijke organisatie hierin meegroeit.

In de tabel hieronder staan de bedragen die we de komende vier jaar verwachten uit te geven aan gepland onderhoud in de openbare ruimte. Het gaat om klein en groot onderhoud.

Bedragen x  1.000