De grote opgave waar we als maatschappij voor staan, is de energie- en de warmtetransitie. Dit heeft grote financiële impact en is vooralsnog moeilijk te kwantificeren. Deze opgave is niet uit te voeren zonder rijksmiddelen, maar ook niet zonder investeringen van de gemeente.

De opwekking van energie zal CO2-neutraal moeten gebeuren. Dit betekent dat we een andere infrastructuur nodig hebben om de opgewekte energie op het juiste moment op de juiste plek te krijgen. Ook het aardgasvrij maken van de bebouwde omgeving vraagt forse investeringen van bedrijven, particulieren, corporaties en overheden. Dit kan naar verwachting niet zonder rijksmiddelen.

De gemeente investeert zelf bijna niet in apparatuur voor grootschalige energieopwekking met wind en zon, of voor de warmtetransitie. Bij de warmtetransitie ligt deze investering vooral bij particuliere huiseigenaren, beleggers en woningcorporaties. Energieleveranciers moeten het netwerk versterken. Zo kunnen zij de energievoorziening in de toekomst garanderen. In de bebouwde kom van Deventer zijn voor het laagspanningsnet tussen nu en 2030 ongeveer 120 extra transformatorhuisjes nodig. Daarvoor gaat 1 op de 3 straten open. De netbeheerder betaalt de transformatorhuisjes en de aanleg van nieuwe kabels. De gemeente maakt daarnaast kosten voor de uren die nodig zijn om vergunningen te verlenen en voor de herinrichting van de openbare ruimte. We kunnen deze kosten beperken door de werkzaamheden zo veel mogelijk te combineren met andere geplande werkzaamheden.

De ontwikkeling en realisatie van Smart Energy Hubs als (deel)oplossing voor netcongestie vraagt naar verwachting ook om gemeentelijke investeringen.

Commerciële partijen en/of energiecoöperaties investeren in de aanleg en exploitatie van windmolens en zonneparken. Bij de aanleg van zonnepanelen boven parkeerplaatsen (solar carports) is een deel vaak niet rendabel. Dit deel zal met publiek geld worden gefinancierd. De Tweede Kamer heeft in maart 2023 besloten dat parkeerterreinen zo veel mogelijk met zonnepanelen moeten worden overdekt. De financiële gevolgen hiervan voor gemeenten zijn nog onbekend. Dat geldt ook voor Deventer.

Sommige onderdelen van het energiesysteem zijn nu nog niet toegewezen. De gemeente zal hierin moeten investeren. Het gaat vooral om de energie-infrastructuur.

• De Warmtewet 2.0 (2024) bepaalt dat minimaal 50% + 1 van de bestaande en nieuwe warmte-infrastructuur in publieke handen komt. Na de inwerkingtreding geldt een ingroeiperiode van 7 jaar. Daarna moeten alle warmtebedrijven aan deze eis voldoen. Hiervoor moet de gemeente mogelijk grote investeringen doen. In de jaren na deze investeringen staan daar inkomsten tegenover. Het is nog niet duidelijk of de gemeente ook investeringen moet doen die niet rendabel zijn. De eis geldt niet alleen voor Slim Warmtenet Zandweerd. De eis geldt ook voor alle bestaande netten, bijvoorbeeld in de Deltabuurt en Keizerslanden, en voor andere mogelijke nieuwe warmtenetten.
• Toekomstbestendige energievoorziening op bedrijventerreinen in Deventer vraagt niet alleen Netverzwaring. Slim uitwisselen, omzetten en opslaan, en duurzaam laden van transport zijn belangrijke onderdelen van een toekomstbestendige Smart Energy Hub. De gemeentelijke rol zal vooral gericht zijn op procesbegeleiding en onafhankelijke informatievoorziening.
• Verschillende boerenbedrijven in de gemeente Deventer willen biogas maken uit rundveemest. Dit biogas kan worden omgezet in groen gas. Daarna kan het aan de bestaande gasleiding worden toegevoegd. Dit is voor de boeren alleen financieel haalbaar als zij samenwerken. Daarvoor moeten zij investeren in een klein biogasnetwerk naar een gezamenlijk opwerkstation. We verwachten dat deze ondernemers hiervoor financiering zullen aanvragen. Die financiering is niet alleen nodig voor de biogasleidingen, maar mogelijk ook voor een toekomstgericht opwerkstation. In de toekomst kunnen meer boeren zich bij dit station aansluiten.

2. Verkabeling Diepenveen en Colmschate

Deventer wil alle hoogspanningsleidingen onder de grond brengen (verkabelen). De gemeenteraad moet besluiten of het basisontwerp verder wordt uitgewerkt. De totale investering wordt geraamd op ruim € 53 mln. Volgens de huidige afspraken betaalt Deventer 25% van de uiteindelijke investeringskosten. Dat is ongeveer € 10,79 mln.

3. Vergroten capaciteit sluiscomplex

Gemeente Deventer is eigenaar van een van de grootste binnenhavens van Nederland met een oppervlakte van 20 hectare. De haven met 5 havenarmen en de Prins Bernhardsluis van 12 x 100 meter en 2 Hanzebruggen zijn in beheer en eigendom bij gemeente Deventer. Vanwege de ambities rond de haven, de ontwikkeling van de logistiek, de problematiek rondom waterveiligheid en de klimaat- en duurzaamheidsopgave is het onderzoek Toekomstverkenning Prins Bernhardsluis Deventer uitgevoerd (Nota 2024-92, 9 april 2024). Ook is invulling gegeven aan de motie Vaart in de haven, overdracht sluis (van 30-06-2021).

Door de ontwikkeling van de Haven wordt steeds duidelijker dat de sluis niet genoeg capaciteit heeft. De grootste schepen die op de IJssel mogen varen (CEMT-klasse Va), zijn groter dan de huidige sluiskolk in Deventer. Over ongeveer 10 jaar bereikt het sluiscomplex bovendien het einde van zijn levensduur.

Het op termijn vervangen van de Prins Bernhardsluis op termijn is zeer kostbaar. Het alleen vervangen van de nautische sluis wordt grofweg geraamd op € 73 miljoen ex BTW (prijspeil 2023) en  exclusief bijkomende kosten aan voorhaven en oevers in de haven. Deze investering kan niet alleen door gemeente Deventer gedragen worden. Er zijn in Nederland heel weinig gemeenten die een volwaardig sluiscomplex in een primaire waterkering moeten onderhouden (en vervangen). Het rijk, provincie, regio en het bedrijfsleven zullen moeten bijspringen.

De kosten voor een nieuwe sluis zijn dus hoog (een indicatie voor de investeringskosten op dit moment bedraagt ca. 72 miljoen euro ex BTW inclusief sloop van de bestaande sluis). Een goedkopere variant (kolkverlenging) is veel minder kosteneffectief en biedt geen oplossing voor de klimatologische ontwikkelingen zoals laag water op de IJssel. Een grootschalige onderhoudsingreep op de bestaande sluis is veel minder kostbaar en zou de restlevensduur van het complex met minimaal 30 jaar kunnen verlengen tot ca. 2065. Deze variant biedt echter geen oplossing voor de afnemende beschikbaarheid van klasse III en IV-schepen. Dit laatste punt vormt daarom een belangrijke reden om een groter sluiscomplex in overweging te nemen.

4. Vastgoed verduurzaming

In de kadernota vastgoed hebben wij aangegeven dat wij een voorbeeldfunctie hebben bij het verduurzamen van ons eigen vastgoed. Wij bouwen nieuwe gebouwen maximaal energiezuinig. Zo voldoen deze gebouwen aan Energieneutraal Gebouw (ENG). Als wij gebouwen renoveren, maken wij ze tegelijk zo energiezuinig mogelijk. Bij voorkeur voldoen ook deze gebouwen aan ENG.

Verduurzaming van het gemeentelijke vastgoed is niet vrijblijvend. De uitdaging om de uitstoot van broeikasgassen terug te brengen is vertaald in de Klimaatwet. Hoofddoel voor de gebouwde omgeving is het bereiken van 95% CO2 reductie in Nederland in 2050 ten opzichte van 1990 en als tussendoel streven naar minstens 55% CO2 reductie in 2030 ten opzichte van 1990.
Voor de gemeente Deventer betekent dit dat om de doelstelling 2030 te halen jaarlijks 5,2% CO2 reductie gerealiseerd moet worden. De gemeente Deventer heeft ruim 153 verwarmde panden in haar totale gemeentelijke kernbezit. Dit omvat ook onderwijshuisvesting en het sportbedrijf. Om deze panden in 2050 energieneutraal te maken, is een bruto-investering van ongeveer € 128 miljoen nodig.

De grootste verduurzamingsopgave voor het gemeentelijke vastgoed ligt in de periode tot en met 2030. Voor de doelstelling van 55% CO reductie in 2030 is een bruto investering van € 69,5 miljoen nodig. Netto is dat € 48,7 miljoen. Een deel van de investering kan namelijk worden betaald uit het budget voor planmatig onderhoud. Een ander deel kan worden betaald uit de energiebesparing, door afspraken te maken met huurders. Ongeveer 70% van de bruto investering is dus onrendabel. De portefeuillestrategie beschrijft de financiële spelregels waarmee wij de verduurzaming willen uitvoeren. De feitelijke dekking van de financiële gevolgen gebeurt via afzonderlijke besluiten (in de p&c-cyclus). Een deel van het onrendabele bedrag is al gedekt. In de begroting 2024 is eenmalig € 6 miljoen en structureel € 370.000 beschikbaar. Daardoor is nog € 36,8 miljoen aan dekking nodig. Dat is structureel € 2,55 miljoen. Per jaar is een netto investering nodig die oploopt tot ruim € 6 miljoen. Dit leidt in 2031 tot een structurele kapitaallast van € 2,55 miljoen.
Het investeringsprogramma  laat de investeringen en de dekkingsbehoefte over meerdere jaren zien. In het investeringsprogramma is een jaarlijks gemiddelde gebruikt. Het investeringsritme is een aandachtspunt. Het kan bijvoorbeeld logisch blijken om een groot pand al in de eerste jaren, zoals 2025, te verduurzamen. Dan schuiven de investeringsbehoefte en dus de benodigde financiële middelen naar voren. Het omgekeerde kan ook gebeuren. Zulke bijstellingen maken deel uit van de portefeuillestrategie.

5. Waterveiligheid en maatregelen IJssel (richting 2050)

Nieuwe landelijke waterveiligheidsnormering zullen op lange termijn (richting 2050) gevolg hebben voor hoe rond de binnenstad de waterveiligheid kunnen garanderen. Tegelijkertijd spelen daar de nodige die van invloed kunnen zijn op lokale waterstanden en waterkeringen, zoals ontwikkelingen over de binnenvaart. Ook hebben we aandacht voor klimaatadaptatie bij ruimtelijke ontwikkelingen. Op lange termijn zijn investeringen in waterveiligheid nodig.

6. Hoogwaterkering binnenstad

De hoogwaterkering van de IJssel loopt dwars door het centrum van de stad via de Polstraat, onder de Lebuïnuskerk door naar de Noordenbergstraat. Dat is de formele hoogwaterkering zoals deze door het waterschap wordt gehanteerd. Dat betekent dat een stuk van de binnenstad in de uiterwaarden ligt. Bij waterstanden boven de 6,30m+NAP loopt het ijsselwater deze uiterwaarden binnen. De gemeente beschermt dit deel van de binnenstad door met bigbags afsluitingen te maken. Daarnaast nemen de bewoners langs dit deel van de IJssel de nodige maatregelen bij hun deuren en tuinmuurtjes om het water tegen te houden.
De gemeente stelt daar zandzakken voor beschikbaar. De bigbags zijn aan elkaar gekoppeld. Ze kunnen slechts éénmaal gebruikt worden. Er is nog één set bigbags beschikbaar. Een set aan elkaar gemonteerde bigbags kost ongeveer € 80.000.
Momenteel zijn er modernere systemen beschikbaar om de stad tegen hoog water te beschermen. Gedacht wordt aan aluminium profielen. We willen onderzoeken of een dergelijke kering in Deventer aangebracht zou kunnen, wat daar technisch voor nodig is en welke kosten daar mee gemoeid zijn. De uitvoering van de waterkering wordt geschat op € 800.000 - € 1.000.000.

7. NIEUW - Skaeve Huse

Skaeve Huse is een kleinschalige woonvoorziening voor inwoners met complexe psychosociale problemen. Zij kunnen niet of moeilijk wonen in reguliere woonvormen. Het project bestaat uit ongeveer 12 zelfstandige woonunits in een prikkelarme omgeving. De inwoners krijgen daarbij passende begeleiding en ondersteuning.

Dit project is gebaseerd op eerder vastgestelde beleidskaders voor wonen, zorg en veiligheid. In de Regionale Agenda Zorg & Veiligheid, de Strategische Veiligheidsagenda en de Woonvisie Deventer 2024, die de raad heeft vastgesteld, staat de ambitie om maatwerkwoningen te realiseren voor inwoners die nergens passend kunnen worden gehuisvest. Daarom is het college in 2025 gestart met een haalbaarheidsonderzoek naar een locatie voor Skaeve Huse.

De gemeente investeert in het bouwrijp en woonrijp maken van de locatie. Op dit moment wordt een investeringsbedrag geraamd van € 1,36 miljoen. De dekking komt vanuit eventuele erfpacht en bestaande middelen. er resteert wel een onrendabele top.

Belangrijk om op te merken is dat naar verwachting de gemeente tijdens de opstartfase van het project ook een tijdelijke bijdrage aan de kosten voor zorg en begeleiding moet financieren. Dit bedrag wordt geraamd op € 0,61 miljoen. Dit bedrag maakt geen onderdeel uit van het bedrag op de voorportaal omdat deze niet aan de regels voldoet van investeren. Dit neemt niet weg dat bij de financiële consequenties bij een definitief besluit over realisatie van Skaeve Huse dit bedrag wel integraal moet worden meegewogen.

Overige.
Vastgoed Ulebelt is verwijderd van de voorportaallijst. De investeringsopgave is inmiddels voldoende concreet uitgewerkt en wordt via afzonderlijke besluitvorming in 2026 aan college en raad voorgelegd.